home
mijn Vragenboek
zoek 'n hexagram stel een vraag teken 'n hexagram
wat is de Yijing? de Tien Vleugels voorwoord van Jung inleiding door Wilhelm US and UK flag over ons
steun onze site
Orakelboek
易經
het Hexagrammenboek

Als je liever handmatig het orakel wilt raadplegen of als je een bepaald hexagram willen nalezen, dan zijn de onderstaande opzoek schema's heel handig.

Orakelmunten

易經
het Hexagrammenboek

Als je liever handmatig het orakel wilt raadplegen of als je een bepaald hexagram willen nalezen, dan zijn de onderstaande opzoek schema's heel handig.






Schema 1,

Selecteer een hexagram middels de trigrammen:


Trigrammemindeling
Trigrammemindeling


Schema 2,

Kies een hexagram uit de onderstaande lijst.
De hexagrammen staan op volgorde van hun rangnummer:









52. Gen

het Stilhouden, de Berg



<
een gele cirkel die aangeeft dat dit de beheersende heer van het hexagram is
上九:敦艮,吉。

Bovenaan een negen betekent:

Grootmoedig stilhouden.
Heil!




Hier wordt de voleinding van het streven naar rust weergegeven. Men is rustig, niet stuk voor stuk in allerlei kleinigheden, maar een algemene resignatie over de gehele linie geeft gelijkelijk rust en heil aan alle onderdelen in het bijzonder.
六五:艮其辅,言有序,悔亡。

Zes op de vijfde plaats betekent:

Stilhouden van zijn kaken.
De woorden zijn geordend.
Het berouw verdwijnt.




In een gevaarlijke situatie, vooral zolang men er niet tegen opgewassen is, laat men zich gemakkelijk tot lichtvaardig gepraat en overmoedige grappen verleiden. Maar door loslippigheid komt een mens ongemerkt tot dingen die hem later berouwen. Wanneer men daarentegen in zijn uitlatingen de nodige reserve betracht, zullen de woorden aan vorm en inhoud winnen, en daarmee verdwijnt elke reden tot berouw.
六四:艮其身,无咎。

Zes op de vierde plaats betekent:

Stilhouden van zijn romp.
Geen blaam.




Het stilhouden van de rug betekent, gelijk in de toelichting bij het teken als geheel reeds werd aangeduid, dat men het Ik vergeet. Dat is het hoogste stadium van rust. Hier is dat stadium nog niet bereikt. Men vermag weliswaar het Ik met zijn gedachten en emoties reeds stil te houden, maar men is er toch nog niet geheel vrij van. Dit neemt niet weg dat het stilhouden van het hart een belangrijke functie is, die op den duur tot het volkomen uitschakelen van alle egoïstische drijfveren leidt. Al is men dan ook nog niet vrij van alle gevaren van twijfel en onrust, toch is deze geesteshouding, liggend op de weg naar die andere, hogere, niet verkeerd.
九三:艮其限,列其夤,厉薰心。

Negen op de derde plaats betekent:

Stilhouden van zijn heupen.
Stijfmaken van zijn heiligbeen.
Gevaarlijk. Het hart verstikt.




Het gaat hier om gedwongen rust. Het hart, dat onrustig is, moet met geweld worden bedwongen. Maar het vuur dat met geweld terug wordt gedrongen, verandert in een bijtende rook, die verstikkend om zich heen grijpt.
Bij meditatie- en concentratie-oefeningen mag men derhalve niets forceren, integendeel, de rust moet zich geheel natuurlijk ontwikkelen uit een toestand van innerlijke concentratie. Wie zich door kunstmatig stijfhouden tot rust tracht te dwingen zal van de meditatie zeer onaangename gevolgen ondervinden.
六二:艮其腓,不拯其随,其心不快。

Zes op de tweede plaats betekent:

Stilhouden van zijn kuiten.
Hij kan degene die hij volgt niet redden.
Zijn hart is niet blij.




Het been kan zich niet zelfstandig bewegen, maar is daarin afhankelijk van het lichaam. Als het lichaam in snelle beweging is en het been wordt plotseling tegengehouden, leidt het voortgaan van het lichaam ertoe dat de mens valt.
Zo is het ook met een mens die zich in het gevolg van een sterke persoonlijkheid bevindt. Hij wordt meegesleept. Ook al zou hij zelf stil blijven staan op de baan van het onrecht, dan kan hij de ander in diens sterke beweging toch niet tegenhouden. Waar de heer voorwaarts dringt, kan de dienaar hem niet redden, al meent hij het nog zo goed.
初六:艮其趾,无咎,利永贞。

In het begin een zes betekent:

Stilhouden van zijn tenen.
Geen blaam.
Bevorderlijk is constante standvastigheid.




Het rustig blijven der tenen betekent een halt houden, nog vóór men begonnen is zich te bewegen. Het eerste begin is de tijd dat men weinig fouten maakt. Men is nog in harmonie met de oorspronkelijke onschuld. Men ziet de dingen intuïtief zoals ze zijn, nog onbeïnvloed door de verduistering die het gevolg is van persoonlijke belangen en begeerten. Wie stilstaat zolang hij de waarheid nog niet verlaten heeft, die vindt de juiste weg. Men blijve echter vastberaden opdat men niet verzeild raakt in een zich willoos laten gaan.
het Teken van hexagram het Stilhouden, de Berg Vis:

de basistrigrammen:
   boven Trigram Gen , het Stilhouden, de berg
   beneden Trigram Gen , het Stilhouden, de berg

de kerntrigrammen:
   boven Trigram Zhen , het Opwindende, de donder
   beneden Trigram Kan , het Onpeilbare, het water

de omhullende trigrammen:
   boven Trigram Gen , het Stilhouden, de berg
   beneden Trigram Gen , het Stilhouden, de berg

Het beeld van dit hexagram is de berg, de jongste zoon van hemel en aarde. Het mannelijke is boven, waarheen het overeenkomstig zijn natuur streeft, het vrouwelijke beneden, waar het krachtens zijn bewegingsrichting behoort. Er is dus rust, daar de beweging haar normale einde heeft bereikt.
Op de mens toegepast, wordt hier het probleem uiteengezet hoe men de rust van het hart kan verkrijgen. Het hart is zeer moeilijk tot rust te brengen. Terwijl het boeddhisme de rust zoekt door een wegebben van elke beweging in het Nirwana, is het standpunt van het Boek der Veranderingen dat rust slechts een polaire toestand is, die als tegenpool steeds de beweging heeft.
Misschien zijn in de tekst aanwijzingen voor de yogapraktijk vervat.

De volgorde:
De dingen kunnen zich niet voortdurend bewegen, men moet ze tot staan brengen. Daarom is het volgende teken: het Stilhouden. Stilhouden wil zeggen blijven staan.

Vermengde tekens:
Stilhouden betekent blijven staan.
 
Dit hexagram is de omkering van het vorige. Het wordt gevormd door de verdubbeling van het trigram Gen, de jongste zoon, de berg. De plaats van Gen is het Noordoosten, tussen Kan in het Noorden en Zhen in het Oosten. Het is de geheimzinnige plaats, waar alle dingen beginnen en eindigen, waar dood en geboorte in elkaar overgaan. De eigenschap van het hexagram is het Stilhouden, omdat de sterke lijnen, die een omhooggaande tendens hebben, hun doel hebben bereikt.
het Oordeel bij hexagram het Stilhouden, de Berg Vis:

艮:艮其背,不获其身,行其庭,不见其人,无咎。

Stilhouden van zijn rug,
Zodat hij zijn lichaam niet meer voelt.
Hij gaat in zijn hof en ziet niet zijn mensen.
Geen blaam.




De ware rust houdt in dat men stilhoudt wanneer het tijd is om stil te houden, en dat men verder gaat wanneer het tijd is om verder te gaan. Op deze manier zijn rust en beweging in overeenstemming met de eisen van de tijd, en komt er licht in het leven.
Het hexagram betekent einde en aanvang van elke beweging. De rug wordt genoemd omdat zich in de rug alle zenuwstrengen bevinden die bij de beweging hun bemiddeling verlenen. Als men de beweging van deze ruggemergzenuwen tot stilstand brengt verdwijnt bij wijze van spreken het Ik met zijn onrust. Wanneer nu de mens innerlijk zo rustig is geworden kan hij zich veilig naar de buitenwereld toewenden. Hij ziet daarin dan niet meer de strijd en het gewoel der individuele wezens en bezit dientengevolge de ware rust, die nodig is om de grote wetten van het wereldgebeuren te kunnen begrijpen en dienovereenkomstig te handelen. Wie vanuit deze diepere laag van zijn wezen handelt maakt geen fouten.

Commentaar op de beslissing:

艮,止也。时止则止,时行则行,动静不失其时,其道光明。艮其止,止其所也。上下敌应,不相与也。是以不获其身,行其庭不见其人,无咎也。

Stilhouden beduidt blijven staan.
Als het tijd is stil te blijven staan, dan stil blijven staan;
Als het tijd is voorwaarts te schrijden, dan voorwaarts schrijden:
Zo missen beweging en rust niet de juiste tijd,
En hun loop wordt licht en klaar.
Zijn stilstaan stilhouden, dat is zoveel als op zijn plaats stil blijven staan. De bovensten en de ondersten zijn in oppositie met elkaar en hebben niets met elkaar gemeen. Daarom staat er: ‘Hij voelt zijn lichaam niet. Hij gaat in zijn hof en ziet niet zijn mensen. Geen blaam.’




De aard van het hexagram brengt een scheiding tussen het bovenste en het onderste trigram met zich mee. Dat wordt ook aangeduid door de divergerende beweging der kerntekens, waarvan het bovenste zich opwaarts beweegt, het onderste neerwaarts. Stilhouden is de zin van het hexagram zelf, beweging is de zin der kerntekens: vandaar de verklaring, dat beweging zowel als stilstand, elk op de juiste tijd, tot de rust behoren: het ene is het volharden in de rusttoestand, het andere het volharden in de bewegingstoestand. Het trigram Gen heeft een innerlijke glans, daar de lichte bovenste lijn boven de beide donkeren ligt, zodat zij niet verduisterd' wordt; vandaar de uitdrukking: hun loop wordt licht en klaar.’ De rug is de achterkant van het lichaam, die voor het Ik onzichtbaar is: vandaar het stilhouden van de rug, symbool voor het tot zwijgen brengen van het Ik. Het onderste trigram duidt op dit stilhouden van de rug, zodat men zijn lichaam, d.w.z. zijn persoonlijkheid, niet meer gewaar wordt. Het bovenste trigram beduidt de hof. De afzonderlijke lijnen staan in generlei verband met de daarmee overeenkomende lijnen van het onderste trigram, zodat het bovenste en het onderste trigram elkaar als het ware de rug toe keren. Bijgevolg ziet men de andere mensen in de hof niet.
het Beeld van hexagram het Stilhouden, de Berg Vis:

兼山,艮;君子以思不出其位。

Dicht bij elkaar staande bergen:
Het beeld van het Stilhouden.
Zo gaat de edele met zijn gedachten
Niet buiten zijn situatie.




Het hart denkt aanhoudend. Daaraan is niets te veranderen. Maar de bewegingen van het hart, dat wil zeggen de gedachten, moeten zich beperken tot de situatie van het ogenblik. Elke gedachte die daarbovenuitgaat doet het hart alleen maar pijn.




het kernhexagram:

40. Jie
de Bevrijding

5
De basistrigrammen
Een hexagram bevat veel informatie. De meest aan de oppervlakte liggende informatie vinden we als we een hexagram in twee stukjes van elk drie lijnen opdelen; we zien dan de twee zogenaamde ‘trigrammen’ waar het hexagram uit bestaat. Er is een bovenste trigram en een onderste trigram: het bovenste trigram vertelt iets over je omgeving in relatie tot je situatie; deze gaat vaak over alles buiten jou. Het onderste trigram stelt jou voor, de vraagsteller, en vertelt iets over jezelf en je eigen houding. Mocht de vraag over iets of iemand anders gaan, dan is het onderste trigram die ander en het bovenste trigram alles buiten die ander, bijvoorbeeld een beoogde zakenpartner of een doel dat bereikt wil worden. Ook staan de twee trigrammen tot elkaar als oorzaak en gevolg – het onderste trigram is dan de oorzaak, het bovenste het gevolg.
De waarde van de acht trigrammen kan moeilijk onderschat worden. Ze zijn het fundament van de Yijing, en in de huidige indeling van het boek lijkt de volgorde van de hexagrammen dan ook op geheimzinnige wijze bepaald te worden door de trigrammen waaruit de hexagrammen zijn opgebouwd. Samen met de leer van de Vijf Fasen vormen de acht trigrammen de belangrijkste kern van het Chinese gedachtegoed. Ze worden toegepast bij feng shui (de eeuwenoude leer voor de plaatsing van huis en graf), bij verschillende vormen van Chinese astrologie, de traditionele Chinese geneeskunde, en er is zelfs een vorm van verdedigingskunst, Baguazhang, die geheel is afgestemd op de acht trigrammen. Wie zich gaat verdiepen in de Chinese filosofie zal altijd de acht trigrammen en hun associaties tegenkomen. Ze worden gekoppeld aan de acht windrichtingen, aan lichaamsdelen, getallen, landkenmerken, geur, kleur en smaak, kortom, ze vormen een belangrijke bron voor het systematiseren van vele dingen.

Fu Xi 'Earlier Heaven' bagua arrangement

Bovenstaande tekst is afkomstig uit het boek van Harmen Mesker, getiteld de I Tjing stap voor stap. Dit boek vormt een voortreffelijke inleiding tot het gebruik en de interpretatie van de Yijing. Door de afbeelding van het boek aan te klikken kun je het aanschaffen.
☰ De Hemel als bovenste basistrigram:
• Wat het vraagt: neem de leiding in je situatie. Geef sturing aan anderen, zet jezelf doelbewust in om je gekozen doel te bereiken. Focus je op externe factoren die leiding nodig hebben. Maak je intentie en ideeën duidelijk. Treed krachtig en sterk op.
• Wat het laat zien: mannelijke dominantie buiten jou, een wilskrachtige persoon of omgeving, een door ratio gedreven externe factor die wil sturen. Een vaderfiguur.
• Hoe je het uit: Hemel als bovenste trigram kan betekenen dat je plannen wilt uitvoeren; je hebt ideeën en wilt iets opzetten dat erkenning in je omgeving, en wellicht in de maatschappij geeft. Je wilt geestelijke waarden uitdragen in de wereld. Je wilt iets betekenen. In het uiterste geval kan het betekenen dat je drammerig bent, en koppig.

☰ De Hemel als onderste basistrigram:
• Wat het vraagt: vind je innerlijke drijfveer. Focus op je intentie, je motivatie en je doel. Richt je op je innerlijke kracht die alles in beweging zet, de onzichtbare energie die zorgt dat de dingen lo- pen volgens jouw plan. Gebruik je hoofd, je intellect. Wees innerlijk sterk.
• Wat het laat zien: innerlijke kracht, rationaliteit en focus op aspecten in jezelf. Leiding nemen over jezelf, de spiritualiteit ach- ter je handelen.
• Hoe je het uit: een innerlijke kracht die je zelfverzekerd en beslist maakt. Je hebt energie in je, maar voelt niet direct de behoefte daar concreet iets mee te doen. Het is je drijfveer, je motivatie. Je bent je eigen leider, en onafhankelijk van anderen. In het uiterste geval kan het betekenen dat je egoïstisch bent, en een binnenvetter.

☰ De Hemel als bovenste kerntrigram:
er is een drang om als leider op te treden of om de eigen creativiteit te laten zien. Je hebt ideeën die je wilt verwezenlijken, maar ze blijven in de conceptfase.

☰ De Hemel als onderste kerntrigram:
er is een sterke vaderbinding, of binding met het vaderlijke. De inspiratie die je van binnen voelt kan niet benut worden. Je hebt een richting maar geen doel.

☰ De Hemel als omhullend trigram:
Er is een sterke, mannelijke invloed die zijn wil oplegt. De
ratio heeft de overhand. Er wordt meer gedacht in abstracte theorieën waarbij de dagelijkse praktijk niet als leidend wordt gezien. Ideeën zonder concretisering zijn een belemmerende factor.

Bovenstaande tekst is afkomstig uit het boek van Harmen Mesker, getiteld de I Tjing stap voor stap. Dit boek vormt een voortreffelijke inleiding tot het gebruik en de interpretatie van de Yijing. Door de afbeelding van het boek aan te klikken kun je het aanschaffen.


Bovenstaande tekst is afkomstig uit het boek van Harmen Mesker, getiteld de I Tjing stap voor stap. Dit boek vormt een voortreffelijke inleiding tot het gebruik en de interpretatie van de Yijing. Door de afbeelding van het boek aan te klikken kun je het aanschaffen.
het Teken:

de basistrigrammen:
   boven Trigram Gen , het Stilhouden, de berg
   beneden Trigram Gen , het Stilhouden, de berg

de kerntrigrammen:
   boven Trigram Zhen , het Opwindende, de donder
   beneden Trigram Kan , het Onpeilbare, het water

de omhullende trigrammen:
   boven Trigram Gen , het Stilhouden, de berg
   beneden Trigram Gen , het Stilhouden, de berg

Het beeld van dit hexagram is de berg, de jongste zoon van hemel en aarde. Het mannelijke is boven, waarheen het overeenkomstig zijn natuur streeft, het vrouwelijke beneden, waar het krachtens zijn bewegingsrichting behoort. Er is dus rust, daar de beweging haar normale einde heeft bereikt.
Op de mens toegepast, wordt hier het probleem uiteengezet hoe men de rust van het hart kan verkrijgen. Het hart is zeer moeilijk tot rust te brengen. Terwijl het boeddhisme de rust zoekt door een wegebben van elke beweging in het Nirwana, is het standpunt van het Boek der Veranderingen dat rust slechts een polaire toestand is, die als tegenpool steeds de beweging heeft.
Misschien zijn in de tekst aanwijzingen voor de yogapraktijk vervat.

De volgorde:
De dingen kunnen zich niet voortdurend bewegen, men moet ze tot staan brengen. Daarom is het volgende teken: het Stilhouden. Stilhouden wil zeggen blijven staan.

Vermengde tekens:
Stilhouden betekent blijven staan.
 
Dit hexagram is de omkering van het vorige. Het wordt gevormd door de verdubbeling van het trigram Gen, de jongste zoon, de berg. De plaats van Gen is het Noordoosten, tussen Kan in het Noorden en Zhen in het Oosten. Het is de geheimzinnige plaats, waar alle dingen beginnen en eindigen, waar dood en geboorte in elkaar overgaan. De eigenschap van het hexagram is het Stilhouden, omdat de sterke lijnen, die een omhooggaande tendens hebben, hun doel hebben bereikt.


het Oordeel:

艮:艮其背,不获其身,行其庭,不见其人,无咎。

Stilhouden van zijn rug,
Zodat hij zijn lichaam niet meer voelt.
Hij gaat in zijn hof en ziet niet zijn mensen.
Geen blaam.




De ware rust houdt in dat men stilhoudt wanneer het tijd is om stil te houden, en dat men verder gaat wanneer het tijd is om verder te gaan. Op deze manier zijn rust en beweging in overeenstemming met de eisen van de tijd, en komt er licht in het leven.
Het hexagram betekent einde en aanvang van elke beweging. De rug wordt genoemd omdat zich in de rug alle zenuwstrengen bevinden die bij de beweging hun bemiddeling verlenen. Als men de beweging van deze ruggemergzenuwen tot stilstand brengt verdwijnt bij wijze van spreken het Ik met zijn onrust. Wanneer nu de mens innerlijk zo rustig is geworden kan hij zich veilig naar de buitenwereld toewenden. Hij ziet daarin dan niet meer de strijd en het gewoel der individuele wezens en bezit dientengevolge de ware rust, die nodig is om de grote wetten van het wereldgebeuren te kunnen begrijpen en dienovereenkomstig te handelen. Wie vanuit deze diepere laag van zijn wezen handelt maakt geen fouten.

Commentaar op de beslissing:

艮,止也。时止则止,时行则行,动静不失其时,其道光明。艮其止,止其所也。上下敌应,不相与也。是以不获其身,行其庭不见其人,无咎也。

Stilhouden beduidt blijven staan.
Als het tijd is stil te blijven staan, dan stil blijven staan;
Als het tijd is voorwaarts te schrijden, dan voorwaarts schrijden:
Zo missen beweging en rust niet de juiste tijd,
En hun loop wordt licht en klaar.
Zijn stilstaan stilhouden, dat is zoveel als op zijn plaats stil blijven staan. De bovensten en de ondersten zijn in oppositie met elkaar en hebben niets met elkaar gemeen. Daarom staat er: ‘Hij voelt zijn lichaam niet. Hij gaat in zijn hof en ziet niet zijn mensen. Geen blaam.’




De aard van het hexagram brengt een scheiding tussen het bovenste en het onderste trigram met zich mee. Dat wordt ook aangeduid door de divergerende beweging der kerntekens, waarvan het bovenste zich opwaarts beweegt, het onderste neerwaarts. Stilhouden is de zin van het hexagram zelf, beweging is de zin der kerntekens: vandaar de verklaring, dat beweging zowel als stilstand, elk op de juiste tijd, tot de rust behoren: het ene is het volharden in de rusttoestand, het andere het volharden in de bewegingstoestand. Het trigram Gen heeft een innerlijke glans, daar de lichte bovenste lijn boven de beide donkeren ligt, zodat zij niet verduisterd' wordt; vandaar de uitdrukking: hun loop wordt licht en klaar.’ De rug is de achterkant van het lichaam, die voor het Ik onzichtbaar is: vandaar het stilhouden van de rug, symbool voor het tot zwijgen brengen van het Ik. Het onderste trigram duidt op dit stilhouden van de rug, zodat men zijn lichaam, d.w.z. zijn persoonlijkheid, niet meer gewaar wordt. Het bovenste trigram beduidt de hof. De afzonderlijke lijnen staan in generlei verband met de daarmee overeenkomende lijnen van het onderste trigram, zodat het bovenste en het onderste trigram elkaar als het ware de rug toe keren. Bijgevolg ziet men de andere mensen in de hof niet.


het Beeld:

兼山,艮;君子以思不出其位。

Dicht bij elkaar staande bergen:
Het beeld van het Stilhouden.
Zo gaat de edele met zijn gedachten
Niet buiten zijn situatie.




Het hart denkt aanhoudend. Daaraan is niets te veranderen. Maar de bewegingen van het hart, dat wil zeggen de gedachten, moeten zich beperken tot de situatie van het ogenblik. Elke gedachte die daarbovenuitgaat doet het hart alleen maar pijn.


de Lijnen:


een gele cirkel die aangeeft dat dit de beheersende heer van het hexagram is
上九:敦艮,吉。

Bovenaan een negen betekent:

Grootmoedig stilhouden.
Heil!




Hier wordt de voleinding van het streven naar rust weergegeven. Men is rustig, niet stuk voor stuk in allerlei kleinigheden, maar een algemene resignatie over de gehele linie geeft gelijkelijk rust en heil aan alle onderdelen in het bijzonder.


六五:艮其辅,言有序,悔亡。

Zes op de vijfde plaats betekent:

Stilhouden van zijn kaken.
De woorden zijn geordend.
Het berouw verdwijnt.




In een gevaarlijke situatie, vooral zolang men er niet tegen opgewassen is, laat men zich gemakkelijk tot lichtvaardig gepraat en overmoedige grappen verleiden. Maar door loslippigheid komt een mens ongemerkt tot dingen die hem later berouwen. Wanneer men daarentegen in zijn uitlatingen de nodige reserve betracht, zullen de woorden aan vorm en inhoud winnen, en daarmee verdwijnt elke reden tot berouw.


六四:艮其身,无咎。

Zes op de vierde plaats betekent:

Stilhouden van zijn romp.
Geen blaam.




Het stilhouden van de rug betekent, gelijk in de toelichting bij het teken als geheel reeds werd aangeduid, dat men het Ik vergeet. Dat is het hoogste stadium van rust. Hier is dat stadium nog niet bereikt. Men vermag weliswaar het Ik met zijn gedachten en emoties reeds stil te houden, maar men is er toch nog niet geheel vrij van. Dit neemt niet weg dat het stilhouden van het hart een belangrijke functie is, die op den duur tot het volkomen uitschakelen van alle egoïstische drijfveren leidt. Al is men dan ook nog niet vrij van alle gevaren van twijfel en onrust, toch is deze geesteshouding, liggend op de weg naar die andere, hogere, niet verkeerd.


九三:艮其限,列其夤,厉薰心。

Negen op de derde plaats betekent:

Stilhouden van zijn heupen.
Stijfmaken van zijn heiligbeen.
Gevaarlijk. Het hart verstikt.




Het gaat hier om gedwongen rust. Het hart, dat onrustig is, moet met geweld worden bedwongen. Maar het vuur dat met geweld terug wordt gedrongen, verandert in een bijtende rook, die verstikkend om zich heen grijpt.
Bij meditatie- en concentratie-oefeningen mag men derhalve niets forceren, integendeel, de rust moet zich geheel natuurlijk ontwikkelen uit een toestand van innerlijke concentratie. Wie zich door kunstmatig stijfhouden tot rust tracht te dwingen zal van de meditatie zeer onaangename gevolgen ondervinden.


六二:艮其腓,不拯其随,其心不快。

Zes op de tweede plaats betekent:

Stilhouden van zijn kuiten.
Hij kan degene die hij volgt niet redden.
Zijn hart is niet blij.




Het been kan zich niet zelfstandig bewegen, maar is daarin afhankelijk van het lichaam. Als het lichaam in snelle beweging is en het been wordt plotseling tegengehouden, leidt het voortgaan van het lichaam ertoe dat de mens valt.
Zo is het ook met een mens die zich in het gevolg van een sterke persoonlijkheid bevindt. Hij wordt meegesleept. Ook al zou hij zelf stil blijven staan op de baan van het onrecht, dan kan hij de ander in diens sterke beweging toch niet tegenhouden. Waar de heer voorwaarts dringt, kan de dienaar hem niet redden, al meent hij het nog zo goed.


初六:艮其趾,无咎,利永贞。

In het begin een zes betekent:

Stilhouden van zijn tenen.
Geen blaam.
Bevorderlijk is constante standvastigheid.




Het rustig blijven der tenen betekent een halt houden, nog vóór men begonnen is zich te bewegen. Het eerste begin is de tijd dat men weinig fouten maakt. Men is nog in harmonie met de oorspronkelijke onschuld. Men ziet de dingen intuïtief zoals ze zijn, nog onbeïnvloed door de verduistering die het gevolg is van persoonlijke belangen en begeerten. Wie stilstaat zolang hij de waarheid nog niet verlaten heeft, die vindt de juiste weg. Men blijve echter vastberaden opdat men niet verzeild raakt in een zich willoos laten gaan.